Blogs van advocaten
in Amsterdam

Vijf dingen die je moet weten over vergunning en verbouwing van een monument

Vergunning en verbouwing monument: vijf dingen die je moet weten 

Een omgevingsvergunning is nodig voor werk aan een monument. De gemeente behandelt de aanvraag voor (ver)bouwen of restauratie van/aan een monument. De omgevingsvergunning voor verbouw van een monument kan via de website van de gemeente of via Omgevingsloket online  aangevraagd worden. Sinds 1 juli 2016 is de Erfgoedwet op monumenten van kracht. Deze nieuwe wet vervangt onder meer de Monumentenwet (deels met een overgangstermijn tot de Omgevingswet). Ik noem vijf zaken die bij monumenten regelmatig aan de orde zijn.

1. Vrijwel altijd een vergunning nodig voor verbouwing van een monument 

Als de eigenaar van een monument wijzigingen wil aanbrengen of wil verbouwen dan is daarvoor een omgevingsvergunning voor monumenten nodig. Deze vergunning kan via het Omgevingsloket aangevraagd worden. Op het Omgevingsloket kan ook eerst een vergunningscheck gedaan worden oen om te bepalen of u een omgevingsvergunning nodig heeft. Op basis van de ingevulde gegevens stelt het omgevingsloket een aanvraagformulier samen. Daarbij wordt een overzicht aangemaakt van wat er aan gegevens door de aanvrager aangeleverd moet worden. Veel wijzigingen aan een monument zijn vergunningplichtig. Constructieve wijzigingen aan een monument zijn altijd vergunningplichtig. Ook bij grondwerk bij het monument  is vaak vergunning nodig. Zeker bij een natuurmonument maar ook bij een monumentaal gebouw is het vaak nodig dat ook bij grondverzet bij het monument omgevingsvergunning nodig is. Voor het werk aan en het verstoren van een archeologisch rijksmonument (ook onder water) is altijd een monumentenvergunning nodig. Meestal zal de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (ARK) adviseren over de aangevraagde vergunning en ook wordt ook advies gevraagd aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Bij een gebouwd rijksmonument wordt de omgevingsvergunning alleen verleend “als het belang van de monumentenzorg zich daartegen niet verzet” (art. 2.15 Wabo). Maar niet elke aantasting van de monumentale waarden betekent dat de omgevingsvergunning zonder meer wordt geweigerd. Bij grote ingrepen aan het monument geldt de uitgebreide voorbereidingsprocedure van 26 weken. (formeel 6 maanden: art. 3.10 lid 1 onder d Wabo en art. 3:18 lid 1 Awb) in plaats van de regulier vergunningprocedure van 8 weken. Ook kan bij een aanvraag monumentenvergunning een vergunning van rechtswege ontstaan. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verleent namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de monumentenvergunning als het een rijksmonument betreft.

2 Geen vergunning voor kleine ingrepen of onderhoud monument 

Voor het meeste (klein) onderhoud van monumenten is geen vergunning nodig. Denk aan schilderwerk in dezelfde kleur, het vervangen van kapotte ruiten en onderhoud aan het dak door riet bij te steken, kapotte dakpannen te vervangen of kleine reparaties met de oorspronkelijke materialen. Ook is geen vergunning nodig voor inpandige veranderingen van onderdelen die geen waarde hebben uit een oogpunt van monumentenzorg, zoals het renoveren van een keuken van 25 jaar oud. Indien sprake is van ‘kleine’ vergunningvrije bouwactiviteiten uit Bijlage II artikel 2 Bor, zijn deze ook toegestaan indien de bouwactiviteiten in strijd zijn met het bestemmingsplan. Er is dan ook geen omgevingsvergunning vereist voor planologische afwijking op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo. Groot onderhoud en grote reparaties, sloopwerkzaamheden en een wijziging van de functie vallen wel onder de Omgevingswet. In deze brochure wordt het gehele traject toegelicht, van de benodigde gegevens bij een aanvraag tot de criteria voor toewijzing of weigering van een vergunning. Heeft het monument onderdelen die geen monumentale waarde hebben (dat is na te gaan in de monumentebeschrijving uit het monumentenregister), zoals bijvoorbeeld een recent gebouwde schuur, dan kan het verbouwen daarvan ook vaak zonder vergunning gebeuren. 

3 Veel regelgeving voor monumenten; vraag tijdig advies monumentendeskundige 

De eigenaar van een monument heeft de maken met de Erfgoedwet (voorheen monumentenwet) en meestal een lokale erfgoedverodening (voorheen Monumentenverodening). Daarnaast geldt de Wabo voor de algemene vergunningprocedure, het Bouwbesluit 2012, Gebruiksbesluit (brandveiligheid) en de lokale Bouwverordening. Ook kan er beleid zijn met richtlijnen voor onderhoud aan monument, zoals bij voorbeeld de Monumenten Richtlijn van de gemeente Haarlem. Iedere gemeente dient een gemeentelijke erfgoedverordening vast te stellen en een erfgoedregister bij te houden. Ook dient iedere gemeente een Monumentencommissie te hebben (soms tevens de Commissie Ruimtelijk kwaliteit). Het toezicht op de omgang van eigenaren van monumentenpanden berust bij de gemeenten. Zij verlenen ook (ver)bouwvergunningen. De provincies in 2012 het toezicht op het handelen van gemeenten inzake monumenten gekregen. Belangrijk voor de eigenaar van een monument is ook om te weten of het monument aan het Bouwbesluit moet voldoen. In beginsel moeten alle gebouwen en andere bouwwerken in Nederland voldoen aan de voorschriften van het Bouwbesluit 2012. Indien echter de monumentale waarde van een bouwwerk dreigt te worden aangetast, hoeft aan bepaalde voorschriften niet te worden voldaan. Hierover leest u meer in dit infoblad Bouwbesluit monumenten.

4 Eigenaar monument kan vooroverleg hebben alvorens vergunning aan te vragen 

Bij werkzaamheden aan rijksmonumenten kan de monumenteigenaar een verzoek doen om vooroverleg (ook wel principe-aanvraag) met de gemeente. Ook kan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vooroverleg adviseren tussen de aanvrager en het bevoegd gezag, zoals de gemeente. De meeste gemeenten vermelden op hun website de mogelijkheid van vooroverleg en de (eventueel) daaraan verbonden kosten. Tijdens dit overleg krijgt de aanvrager precies te horen met welke voorschriften hij rekening moet houden, welke stukken hij moet overleggen en of de aanvraag kans van slagen heeft. Zo’n vooroverleg bespoedigt de voortgang en kan teleurstellingen voorkomen. De gemeente kan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vragen aan dit overleg deel te nemen. Bij specialistisch advies kan de gemeente ook eerder met de Rijksdienst contact opnemen. 

5 Subsidie en lening voor monument

Vanaf 1 januari 2019 zijn de kosten voor onderhoud van een rijksmonument niet meer aftrekbaar binnen de inkomstenbelasting. U kunt in plaats daarvan gebruikmaken van een subsidieregeling. Op de website Cultureelerfgoed.nl staat meer informatie over deze vervangende subsidieregeling. De eigenaar van een woning die rijksmonument is  kan ook in aanmerking voor een lening met lage rente: de Restauratiefonds-hypotheek. Indien de monumenteigenaar  energiebesparende maatregelen neemt tijdens de restauratie dan kan de Duurzame Monumenten-Lening aanvragen. Eigenaar-bewoners en VvE’s van rijksmonumentale woningen en/of appartementen kunnen deze lening aanvragen. Voor deze rijksmonumenten die geen woning zijn en ook voor archeologische rijksmonumenten is er de instandhoudingssubsidie. Subsidie kan aangevraagd worden bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Helaas leven er bij de overheid vaak ander gedachten hoe om te gaan met een monument dan bij de eigenaar. Dat botst regelmatig merk ik in de praktijk en leidt helaas ook tot procedures. Stel vrijblijvend je vraag aan advocaat Mark van Weeren over perikelen met de overheid en werk aan een monument.

Categorie├źn

Juridisch actueel

Movie

Contact form